News and Thinking

Content ID – Từ khoảng trống pháp lý đến vụ án hình sự liên quan BH Media

Posted on by Nguyễn Thành Nghiệp

Hệ thống Content ID của YouTube là công cụ tự động nhận diện nội dung có bản quyền thông qua công nghệ “dấu vân tay số” nhằm phát hiện các video sử dụng trái phép âm nhạc, hình ảnh hoặc bản ghi âm, ghi hình. Khi phát hiện nội dung trùng khớp, hệ thống có thể chặn video, gắn quảng cáo hoặc chuyển doanh thu cho bên được xác định là chủ sở hữu quyền. Tuy nhiên, trên thực tế, Content ID nhiều lần bị phản ánh là bị lợi dụng để “đánh gậy bản quyền” (copyright strike/claim) sai, kể cả đối với các video sử dụng hợp pháp cho mục đích bình luận, giáo dục hoặc sáng tạo lại. Một số tổ chức, đơn vị quản lý nội dung bị cho là đã sử dụng hệ thống này để nhận doanh thu hoặc kiểm soát các nội dung không thực sự thuộc quyền sở hữu của mình.

Tại Việt Nam, kể từ khi YouTube triển khai hệ thống Content ID, đã xuất hiện nhiều vụ việc gây tranh cãi liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan, như:

  • Các video phát bài “Tiến quân ca” – Quốc ca Việt Nam trên YouTube bị tắt tiếng hoặc bị nhận diện bản quyền liên quan đến BH Media và Hồ Gươm Audio;
  • Nhạc sĩ Giáng Son đăng tải ca khúc “Giấc mơ trưa” do chính mình sáng tác lên YouTube nhưng nhận thông báo khiếu nại bản quyền liên quan đến BH Media;
  • Nhạc sĩ Nguyễn Đức Cường đăng tải bản ghi bài “Nồng nàn Hà Nội” với vai trò vừa là tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc này nhưng bị khiếu nại bản quyền từ BH Media.

Trong giai đoạn 2013–2020, nhiều đơn vị sở hữu băng đĩa cũ tại Việt Nam chưa nhận thức đầy đủ giá trị của bản quyền số nên đã ký các hợp đồng có phạm vi rộng, chuyển giao quyền khai thác YouTube và quyền quản lý catalog cũ cho các công ty hoạt động theo mô hình mạng đa kênh hoặc hệ thống quản lý nội dung cho YouTube (MCN/CMS), trong đó có BH Media. Ngoài ra, BH Media cũng hợp tác với nhiều phòng trà, đơn vị tổ chức biểu diễn để ghi âm, ghi hình các tiết mục âm nhạc, sau đó chỉnh sửa, sao chép và đăng tải lên các kênh YouTube. Một số trường hợp hiện đang bị điều tra do có dấu hiệu khai thác tác phẩm mà chưa được sự đồng ý đầy đủ của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.

Thuật toán của hệ thống Content ID chủ yếu hoạt động dựa trên cơ chế so khớp tín hiệu âm thanh và hình ảnh nên không thể phân biệt rõ giữa tác phẩm gốc, bản ghi âm, ghi hình cụ thể và tác phẩm phái sinh. Đây là nguyên nhân dẫn đến việc các đơn vị quản lý một số bản ghi có thể sử dụng kho dữ liệu đó để đăng ký Content ID và thực hiện nhận diện tự động trên YouTube, từ đó phát sinh tranh chấp với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả thực sự.

Trong bối cảnh hiện nay, các cá nhân, tổ chức là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả đang có tranh chấp hoặc bị “đánh gậy bản quyền” trên YouTube có thể chủ động thu thập chứng cứ, rà soát hợp đồng chuyển giao quyền và phối hợp với các đơn vị tư vấn pháp lý để gửi đơn tố giác hoặc cung cấp tài liệu cho cơ quan điều tra nhằm xác định chính xác chủ thể quyền đối với các tác phẩm đang tranh chấp. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để yêu cầu YouTube và các nền tảng số xem xét, xử lý lại các claim bản quyền liên quan.